1396/08/11 در ساعت 11:45:03

دلايل عدم برقراري نكات ايمني در پروژه هاي عمراني

بررسی دلایل عدم برقراری نکات ایمنی در پروژه های عمرانی و کارگاه های ساختمانی، ریشه های فرهنگی و قانونی

دلايل عدم برقراري نكات ايمني در پروژه هاي عمراني

عدم امنیت در پروژه های ساختمانی و عمرانی

دلايل عدم برقراري نكات ايمني در پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني

با وجود لازم الاجرا بودن رعايت مفاد مبحث 12 مقررات ملي ساختمان در خصوص " ايمني و حفاظت كار در حين اجرا " ، متاسفانه در موارد بسياري رعايت نكات ايمني مورد بي توجه قرار گرفته و حوادث بسيار و خسارات جبران ناپذيري را سبب گرديده است .چرا عليرغم اينكه در ذهن بشر موضوع لزوم رعايت نكات ايمني ساختمان امري بديهي و الزامي براي انجام كار مي باشد، متاسفانه در عمل اين مهم، مورد كم توجهي قرار گرفته و فرآيندهاي مربوطه در ایمنی كارگاه هاي ساختماني پياده سازي نشده و عملياتي نمي گردد؟

منبع: وبسیات مرجع دانش / تاریخ انتشار: 1396/08/10

دانلود PDF مقاله ار وبسایت مرجع

محل انتشار: دومین همایش ملی ایمنی ساختمان (سال: 1389 )
نویسنده: محمدرضا جلالي طباطبايي - كارشناسي ارشد مهندسي عمران

 

چكيده

برقراري ايمني در صنعت، از شروط مهم و الزامي براي آغاز، انجام، خاتمه و بهره برداري از كار مي باشد ليكن اين امر با توجه به مسائل گوناگون فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي و موارد مختلف فني، دستخوش كم توجهي قرار گرفته و در بسياري موارد منجر به ايجاد حوادث گوناگون و بروز خسارات جاني و مالي متعدد مي گردد. در صنعت ساختمان كه يكي از مهمترين و تاثيرگذارترين صنايع كليدي در پيشرفت و رشد شاخص هاي اجتماعي و اقتصادي كشورها مي باشد نيز به دلايل فوق الذكر و همچنين ابعاد گسترده فعاليت ها و عمليات اجرايي مربوطه، همواره خطراتي پيش رو بوده كه در صورت بي توجه به مسائل ايمني و عدم انجام به موقع اقدامات لازم در اين خصوص، مسلماً خسارات جبران ناپذيري را بوجود خواهد آورد. هدف از اين مقاله تبيين دلايل عدم برقراري مسائل ايمني در پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني    مي باشد، تا با شناخت موضوع، راهكارهاي مناسبي در ايجاد نگرشي صحيح به اين مهم فراهم گردد .چرا كه اين امر مي تواند نقش بسزايي در ايمن سازي فرآيندهاي ساخت پروژه هاي عمراني و كاهش خطرات و خسارات ممكنه ايفا نمايد .

پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني- ايمني-  حادثه-  خسارات جاني و مالي

مقدمه

هر ساله حوادث بسياري بر اثر عدم رعايت نكات ايمني در پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني به وقوع         مي پيوندد كه خسارات جبران ناپذيري را به همراه خواهد داشت. در اين راستا برقراري شرايط و ضوابط ايمني تنها راهكار جهت كاهش خطرات و خسارات ممكنه و مهمترين وظيفه سطوح مختلف مديريتي و اجرايي كليه اركان پروژه مي باشد ليكن با وجود لازم الاجرا بودن رعايت مفاد مبحث 12 مقررات ملي ساختمان در خصوص " ايمني و حفاظت كار در حين اجرا " ، متاسفانه در موارد بسياري رعايت نكات ايمني مورد بي توجه قرار گرفته و حوادث بسيار و خسارات جبران ناپذيري را سبب گرديده است .حال سوالي مطرح است كه چرا عليرغم اينكه در ذهن بشر موضوع لزوم رعايت نكات ايمني امري بديهي و الزامي براي انجام كار مي باشد، متاسفانه در عمل اين مهم، مورد كم توجهي قرار گرفته و فرآيندهاي مربوطه در كارگاه هاي ساختماني پياده سازي نشده و عملياتي نمي گردد؟

تعاريف استفاده شده در اين مقاله:

ايمني:

  • مصون و محفوظ بودن، سلامت و بهداشت كليه كارگران و افرادي كه به نحوي در محيط كارگاه با عمليات ساختمانی ارتباط دارند.
  • مصون و محفوظ بودن، سلامت و بهداشت كليه افرادي كه در مجاورت يا نزديكي(تا شعاع مؤثر)كارگاه ساختماني، عبور و مرور، فعاليت يا زندگي مي كنند.
  • حفاظت و مراقبت از ابنيه، خودروها، تأسيسات، تجهيزات و نظاير آن.
  • حفاظت از محيط زيست در داخل و مجارور كارگاه ساختماني.

كارگاه ساختماني:

محلي است كه يك يا تعدادي از عمليات ساختماني شامل؛ تخريب، گودبرداري، احداث، توسعه، تعميرات اساسي و تقويت بنا، خاكبرداري، خاكريزي، تسطيح زمين، حفر چاه ها و مجاري آب و فاضلاب و ... در آن انجام     مي شود. در صورت استفاده از معابر مجاور كارگاه جهت انبار كردن مصالح يا استقرار تجهيزات و ماشين آلات اين محل ها نيز جزء كارگاه ساختماني محسوب مي شود.[2]

 

در اين مقاله با رويكردي تحليلي و آسيب شناسانه به بررسي دلايل و عوامل عدم برقراري نكات ايمني در پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني پرداخته و آن را از زواياي مختلف تحليل مي نماييم.

1- مسائلفرهنگيواجتماعيوعدمنهادينهشدنموضوعلزومرعايتمسائلايمني

موضوعات فرهنگي و اجتماعي يكي از ريشه اي ترين دلايل عدم رعايت نكات ايمني مي باشد كه دامنه اي بسيار وسيع داشته و فقط محدود به صنعت ساختمان نبوده بلكه در زمينه هاي ديگر از جمله ايمني در رانندگي، مسائل بهداشتي و درماني، ايمني در منازل و محل هاي كار در برابر خطرات گوناگون و ... نيز مورد كم توجهي قرار گرفته و همواره تبعات سوئي را بوجود آورده است. مهم ترين دلايل اين بي توجهي عبارت است از:

  1. عدم توجه به قوانين و مقررات و در حقيقت نوعي قانون گريزي.
  2. عدم توجه به حقوق خود و ديگران.
  3. عدم توجه به كرامت انساني.
  4. اشكالات موجود در ساختارهاي اجتماعي و اقتصادي.
  5. عدم اطلاع از خطرات و خسارات و تبعات آن.

بي شك تنها روش حل اين مشكل انجام آموزش هاي مستقيم و غير مستقيم در نهادهاي مختلف اجتماع اعم از   خانواده ها، مدارس، دانشگاه ها، محل هاي كار و مراكز عمومي مي باشد. به عبارت ديگر بايد گفت كه بار اصلي اين وظيفه بر دوش دولت ها و برنامه ريزان فرهنگي و اجتماعي كشور بوده تا با برنامه ريزي دقيق و عملياتي و بهره گيري از روش هاي پيشرفته سمعي - بصري و رسانه اي موضوع براي آحاد مردم نهادينه گرديده و نتيجتاً بتوان به مقوله ايمني در زمينه هاي مختلف از جمله ايمني در پروژه هاي عمراني و كارگاه هاي ساختماني دست يافت.

2- سهلانگاريدرانجاممواردايمني

به طور كلي و از نظر روانشناسي سهل انگاري عبارت است از كم توجهي و اجتناب از انجام فعاليت يا اقدامي خاص و به تعويق انداختن آن به آينده. حال اينكه سهل انگاري در انجام موارد ايمني يكي از مهمترين عوامل عدم رعايت نكات ايمني بوده كه نتيجتاً منجر به بروز حوادث و خسارات جبران ناپذير مي گردد.

دلايل سهل انگاري در انجام موارد ايمني عبارتند از:

  1. عدم شناخت كافي از خطرات موجود در فرآيندهاي انجام عمليات اجرايي پروژه.
  2. حجم بسيار فعاليت ها و عمليات اجرايي در مدت زماني محدود.
  3. عدم تمركز فني و مديريتي توسط مسئولين ذيربط.
  4. غرق شدن در ساير موارد مربوط به پروژه از جمله موضوعات فني كارگاهي، موارد مالي و ....
  5. كم توجهي و عدم احساس مسئوليت درباره لزوم رعايت نكات ايمني كارگاه.
  6. نگراني درخصوص شكست يا دست نيافتن به معيارهاي مورد نظر.
  7. ايجاد اين تفكر كه سايرحوادث به دليل كم توجهي عوامل آن بوجود آمده اند و هيچگاه حادثه اي براي ما و پروژه ما اتفاق نخواهد افتاد.
  8. ايجاد تفكر موكول نمودن رفع موارد خطر و ايمن سازي پروژه به آينده.
  9. كمال گرايي غير متداول و در نتيجه انتخاب معيارهاي غير واقع گرايانه.
  10. تصورات و احساسات منفي يا مثبت نامتعارف و غير منطقي گروه هاي فني و اجرايي كارگاه.
  11. اضطراب بيش از اندازه درباره خطرات كارگاهي.
  12. فرار از موضوع به دليل ترس و نگرش منفي نسبت به حوادث و اتفاقات گذشته.
  13. ايجاد خستگي و بي تفاوتي در ميان عوامل فني و اجرايي پروژه.
  14. اجتناب از انجام كارهاي سخت و عدم تمايل به انجام برخي از فعاليت هاي عمليات اجرايي.
  15. مديريت ضعيف زمان و ناتواني در اولويت بخشيدن صحيح فعاليت ها و عمليات اجرايي پروژه.

3- بارماليوهزينههايبرقراريمواردايمني

به طور كلي پياده سازي موارد ايمني و ايجاد كارگاهي امن و كم خطر براي پرسنل فني و اجرايي آن، نيازمند صرف هزينه مي باشد ليكن متاسفانه در بسياري موارد دستور كارهاي صادر شده از سوي ناظران و بازرسان ايمني به دليل بار مالي و هزينه هاي مربوطه انجام نمي گردد. به عبادت ديگر يا كارفرماي پروژه هزينه هاي مذكور را پرداخت نمي نمايد و يا پيمانكار پروژه از انجام هزينه هاي ياد شده فرار مي نمايد كه علل مهم آن شامل موارد ذيل مي باشد.

  1. تنگناهاي مالي و در دست نبودن بودجه لازم.
  2. صرفه جويي هاي اقتصادي بي دليل و غير ضروري.
  3. عدم وجود راهكارهاي لازم در قرارداد هاي مربوطه جهت تعيين چگونگي صرف هزينه و پرداخت آن.

4-  عدمانجاممواردايمنيبهبهانهزمانبربودنآنوايجادتاخيردرروندعملياتاجرايي

متاسفانه در بسياري موارد اركان مختلف پروژه معتقدند كه ايمن سازي كارگاه در مقابل خطرات ممكنه امري زمانبر بوده و اين موضوع مي تواند منجر به كند شدن روند اجرايي پروژه و يا تعطيلي مقطعي آن گردد.  لذا با اين عقيده نادرست از پياده سازي نكات ايمني و اجراي دستورات ناظران و بازرسان ايمني فرار مي نمايند .ليكن تجربه نشان داده كه زمان هاي ذخيره شده بدين روش كاذب بوده و در صورت بروز حادثه چند برابر آن مي بايست زمان صرف نمود تا شايد بتوان پروژه، كارگاه و شرايط آن را به وضع قبل از بروز حادثه بازگرداند.

5-  عدموجوددپارتمانايمنيدرچارتسازمانياركانمختلفپروژه

يكي از نكات قابل توجه، عدم وجود دپارتمان ايمني در چارت سازماني قالب كارفرمايان خصوصي و دولتي، شركت هاي مهندسين مشاور و شركت هاي پيمانكاري مي باشد كه اين موضوع نشان دهنده بي توجهي و كم اهميت جلوه نمودن موضوع توسط مديران مربوطه بوده كه خود جاي تامل بسيار دارد.

6- عدمكنترلوبازرسيمقولهايمنيتوسطسازمان هاونهادهايدولتيوابستهبهصنعتساختمان

موضوع ايمني در صنعت ساختمان و به ويژه كارگاه هاي ساختماني توسط كليه وزارت خانه ها و ادارات مرتبط با اين صنعت از جمله :وزارت مسكن و شهر سازي، معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رياست جمهوري، وزارت كار و امور اجتماعي، وزارت كشور، استانداري ها و شهرداري ها، سازمان نظام مهندسي، موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي و ... مورد توجه و داراي اهميت مي باشد ليكن مي بايست پذيرفت كه متاسفانه بخش كنترل و بازرسي ايمني كارگاه هاي ساختماني در قالب سازمان هاي ياد شده آن طور كه بايد و شايد وجود ندارد و يا در صورت وجود، به دليل تعداد اندك كارشناسان ذيربط، بازرسي ها و كنترل هاي ايمني لازم از پروژه هاي تحت كنترل و مديريت سازمان مربوطه انجام       نمي يابد. بدين معني كه تنها ممكن است توسط وزارت كار و امور اجتماعي و يا شهرداري ها، در طول اجراي يك پروژه عمراني فقط يك يا چند بازديد موردي از كارگاه صورت پذيرد، كه آن هم معمولاَ نمادين بوده و تاثير مهمي در برقراري نكات ايمني و كاهش خطرات و اثرات آن ندارد لذا مي بايست نخست سازمان هاي متولي اين امر مشخص گرديده و سپس فرآيندهاي بازرسي و كنترل ايمني در كارگاه هاي ساختماني تدوين و به صورتي كاملاً برنامه ريزي شده براي كليه      پروژه هاي سطح كشور اجرايي گردد.

7-  عدمتوجهكافيبهمقولهايمنيدراسنادمناقصاتواسنادپيمان

يكي از اشكالات و موضوعات مهم در تنظيم اسناد مناقصات و اسناد پيمان بسياري از قراردادهاي مهندسان مشاور و شركت هاي پيمانكاري عدم درج مفاد فني و حقوقي الزام آور در خصوص مقوله ايمني كارگاه مي باشد. هرچند بديهي است كه تنها ضميمه نمودن مقررات ايمني در مناقصات و قراردادها موجب برقراري ايمني و كاهش خطرات كارگاه نگرديده. ليكن اين امر در جريان اجراي پروژه مشكلاتي همچون نبود اهرم مناسب فني و حقوقي براي كارفرما و نيز مسائل مربوط به ادعاهاي مالي و اجرايي پيمانكاران را سبب مي گردد .

8-  كنترلمواردايمنيتوسطگروه هايفنيغيرمرتبطباموضوعايمنيدركارگاه

در پروژه هاي عمراني پرسنل فني و مهندسي كليه اركان پروژه اعم از كارفرما، مديريت طرح،  مشاور، دستگاه نظارت و يا پيمانكار داراي شرح خدمات و وظايف مشخصي مي باشند كه قطعاً يكي از آن ها، كنترل موارد ايمني و انجام امور مرتبط به اين مسئله خواهد بود ليكن حقيقت امر اين است كه در يك پروژه عمراني ( مخصوصاً پروژه هاي عمراني بزرگ ) حجم خدمات و فعاليت هاي اركان مذكور و پرسنل مربوطه بسيار زياد مي باشد كه اين امر سبب مي گردد تا فرصت و دقت لازم و كافي جهت پرداخت به مقوله ايمني فراهم نگردد علاوه بر آن كارشناسان مذكور، از تخصص هاي لازم در اين زمينه نيز برخوردار نبوده و نيز داراي دقت نظر لازم نسبت به كارشناسان ايمني نمي باشند. لذا توصيه مي شود تا مديران پروژه هاي عمراني، كارشناسان متخصص ايمني را در اين صنعت به خدمت گرفته و موضوع را به صورت كاملاً تخصصي پيگيري و مديريت نمايند .

9- كنترلمواردايمنيتوسطكارشناسانايمنيكمتجربهوغيرمرتبطباموضوعپروژه 

مقوله ايمني در صنايع مختلف داراي ابعاد و مشخصه هاي علمي و تجربي بسيار متفاوتي مي باشد لذا ناظران و كارشناسان اين حرفه داراي تخصص هاي خاص و منحصر به فرد آن صنعت مي باشند. از طرفي ديگر در صنعت ساختمان نيز گرايش ها و زير مجموعه هاي بسياري وجود دارد كه مسلماً موضوع ايمني و مسائل مرتبط با آن در هر يك از اين زير مجموعه ها داراي تفاوت هاي شايان توجهي مي باشد. به طور مثال مي توان تفاوت هاي ميان مسائل، خطرات و نكات ايمني در ابنيه پروژه هاي بلند مرتبه با مسائل ، خطرات و نكات ايمني پروژه هاي تاسيسات زير بنايي شهري را نام برد .موضوع ديگر قابل بحث لزوم داشتن تجربه كافي در شناخت خطرات، بحران ها و كنترل موارد ايمني و مديريت آن مي باشد كه اين امر به كارگيري كارشناسان ايمني با تجربه و داراي شناخت از موضوع را طلب مي نمايد .

10-  عملياتينبودنبرخيازدستوركارهايصادرشدهتوسطناظرانايمني

همواره دستور كارهاي اجرايي ناظران ايمني با روند عمليات اجرايي ارتباط بسياري داشته و حتي در پاره اي از موارد در تصميم گيري هاي اجرايي نيز موثر هستند لذا مي بايست كارشناسان مذكور با ساير اركان پروژه و كارگاه ارتباطي تنگاتنگ داشته باشند.  اين مهم به حدي است كه حتي حضور اين گروه در جلسات هماهنگي كارگاهي نيز مفيد مي باشد. بعلاوه اينكه اين ارتباط منجر خواهد شد تا مسائل و مشكلات و نظرهاي مديريتي مرتبط با ايمني كارگاه به شكل مطلوبتري مورد بحث و بررسي قرار گرفته و راه كارها و دستوركارهاي عملياتي و اجرايي لازم صادر گردد .ليكن متاسفانه در موارد بسياري به دليل عدم انجام موارد فوق برخي از دستورات صادر شده توسط ناظران ايمني اجرايي نبوده و يا نمي تواند خطرات موجود در كار و كارگاه را كاهش داده و مرتفع نمايد.

12- عدم اتخاذ سياست هاي تشويق و گزينش در تفاوت قائل شدن بين پيمانكاران داراي سابقه ايمني بهتر

در بسيار از كشورها جهت انتخاب و همچنين تشويق پيمانكاران به سابقه ايمني آن ها توجه و اهميت شاياني مي شود ولي در كشور ما اين امر ديده نمي شود. براي نمونه شركت هاي بيمه براي بيمه كارگاه به صورت متوسط نرخ بيمه را اعلام كرده و سابقه ايمني شركت هاي پيمانكار يا كارگاه در تعيين مقدار بيمه اثر گذار نيست.

11- عدم وجود نيروي كار ثابت و نيز بكارگيري نيروهاي كاري روزمزد

12- بي سواد بودن يا كم سواد بودن و عدم مهارت كافي كارگران

 

جمعبنديونتيجهگيري

با توجه به حوادث و خسارات بسياري كه سالانه در ايران به دليل عدم رعايت نكات ايمني در صنعت ساختمان بروز    مي نمايد به نظر مي رسد در اين مقوله فاصله اي با استانداردهاي مربوطه وجود دارد كه جهت رسيدن به نقطه مطلوب در انجام فرآيندهاي ايمني، نخست مي بايست زيرساخت هاي فرهنگي و اجتماعي لازم در جامعه پياده سازي گرديده و سپس به ايجاد و اصلاح زيرساخت هاي فني و اجرايي در نهادها و سازمان هاي متولي اين امر پرداخت و نهايتاَ آموزش هاي لازم و انتقال دانش فني مربوطه به كليه اركان پروژه از جمله كارفرمايان، مديريت هاي طرح، مهندسين مشاور و شركت هاي پيمانكاري صورت پذيرد. كه اين امر عنايت بيش از پيش مديران ارشد اين صنعت و برنامه ريزي هاي هدفمند در اين خصوص را طلب مي نمايد.

 

کلمات کلیدی:
پروژه های عمرانی - کارگاه - ایمنی - مسائل فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی- حادثه - خسارات جانی و مالی - ایمنی کارگاه ساختمانی

 

منبع: وبسیات مرجع دانش / تاریخ انتشار: 1396/08/10

دانلود PDF مقاله ار وبسایت مرجع

محل انتشار: دومین همایش ملی ایمنی ساختمان (سال: 1389 )
نویسنده: محمدرضا جلالي طباطبايي - كارشناسي ارشد مهندسي عمران